Minggu, 08 Mei 2011

biyung


Biyung

Kamis, 30 Desember 2010
RIP
puput yuswo
(RIP)

biyung ....
wus ginaris ing pepesthen
jatining ngaurip iku ana ing lahir lan pati
kapan kelakone ora ana sing ngerti
amung titahe manungso
kudu sumadyo
sawanci ditimbali
dening Sang Hyang Akaryo Gesang Jati

biyung ...
wus sawetoro suwe lawase
biyung sabar antre
daya-daya enggal sumare
amung kasunyatan ...
karepe janmo manungso
bedo karso Dalem Hyang Romo

biyung ....
saiki wus titi wanci
nampi kersaning Ilahi
kepareng marak sowan
ing Ngarso Dalem Gusti

biyung ....
atur panuwun tanpo upami
pisungsung putro putri
sungkem pangabekti
prajanji trusing ati

biyung ....
ing tengah ratri
kairing kidung pepudyan suci
kedaling lathi
nyenyuwun mring Hyang Widi
biyung kepareng mulyo ing swargo Ri

(Minggu Pon, 26 Desember 2010 : 07.15
nuju Pengetan Brayat Minulyo)


Diposkan oleh krismadhes di 06:40

Rabu, 27 April 2011

Semar

TOKOH WAYANG
Sumber : Wikipidea Indonesia)


PUNAKAWAN


Punakawan adalah para pembantu dan pengasuh setia Pandawa. Dalam wayang kulit, punakawan ini paling sering muncul dalam goro-goro, yaitu babak pertujukan yang seringkali berisi lelucon maupun wejangan.
Versi Jawa Tengah dan Jawa Timur, wayang kulit / wayang orang sbb :
Semar, Gareng, Petruk, Bagong.


SEMAR



Menurut sejarawan Prof. Dr. Slamet Muljana, tokoh Semar pertama kali ditemukan dalam karya sastra zaman Kerajaan Majapahit berjudul Sudamala. Selain dalam bentuk kakawin, kisah Sudamala juga dipahat sebagai relief dalam Candi Sukuh yang berangka tahun 1439.

Semar dikisahkan sebagai abdi atau hamba tokoh utama cerita tersebut, yaitu Sahadewa dari keluarga Pandawa. Tentu saja peran Semar tidak hanya sebagai pengikut saja, melainkan juga sebagai pelontar humor untuk mencairkan suasana yang tegang.

Pada zaman berikutnya, ketika kerajaan-kerajaan Islam berkembang di Pulau Jawa, pewayangan pun dipergunakan sebagai salah satu media dakwah. Kisah-kisah yang dipentaskan masih seputar Mahabharata yang saat itu sudah melekat kuat dalam memori masyarakat Jawa. Salah satu ulama yang terkenal sebagai ahli budaya, misalnya Sunan Kalijaga. Dalam pementasan wayang, tokoh Semar masih tetap dipertahankan keberadaannya, bahkan peran aktifnya lebih banyak daripada dalam kisah Sudamala.

Dalam perkembangan selanjutnya, derajat Semar semakin meningkat lagi. Para pujangga Jawa dalam karya-karya sastra mereka mengisahkan Semar bukan sekadar rakyat jelata biasa, melaikan penjelmaan Batara Ismaya, kakak dari Batara Guru, raja para dewa.

Pasangan Panakawan / Semar

Dalam pewayangan Jawa Tengah, Semar selalu disertai oleh anak-anaknya, yaitu Gareng, Petruk, dan Bagong. Namun sesungguhnya ketiganya bukan anak kandung Semar. Gareng adalah putra seorang pendeta yang mengalami kutukan dan terbebas oleh Semar. Petruk adalah putra seorang raja bangsa Gandharwa. Sementara Bagong tercipta dari bayangan Semar berkat sabda sakti Resi Manumanasa.

Dalam pewayangan Sunda, urutan anak-anak Semar adalah Cepot, Dawala, dan Gareng. Sementara itu, dalam pewayangan Jawa Timuran, Semar hanya didampingi satu orang anak saja, bernama Bagong, yang juga memiliki seorang anak bernama Besut.


Bentuk Fisik

Semar memiliki bentuk fisik yang sangat unik, seolah-olah ia merupakan simbol penggambaran jagad raya. Tubuhnya yang bulat merupakan simbol dari bumi, tempat tinggal umat manusia dan makhluk lainnya.

Semar selalu tersenyum, tapi bermata sembab. Penggambaran ini sebagai simbol suka dan duka. Wajahnya tua tapi potongan rambutnya bergaya kuncung seperti anak kecil, sebagai simbol tua dan muda. Ia berkelamin laki-laki, tapi memiliki payudara seperti perempuan, sebagai simbol pria dan wanita. Ia penjelmaan dewa tetapi hidup sebagai rakyat jelata, sebagai simbol atasan dan bawahan.

Keistimewaan Semar

Semar merupakan tokoh pewayangan ciptaan pujangga lokal. Meskipun statusnya hanya sebagai abdi, namun keluhurannya sejajar dengan Prabu Kresna dalam kisah Mahabharata. Jika dalam perang Baratayuda menurut versi aslinya, penasihat pihak Pandawa hanya Kresna seorang, maka dalam pewayangan, jumlahnya ditambah menjadi dua, dan yang satunya adalah Semar.

Semar dalam karya sastra hanya ditampilkan sebagai pengasuh keturunan Resi Manumanasa, terutama para Pandawa yang merupakan tokoh utama kisah Mahabharata. Namun dalam pementasan wayang yang bertemakan Ramayana, para dalang juga biasa menampilkan Semar sebagai pengasuh keluarga Sri Rama ataupun Sugriwa. Seolah-olah Semar selalu muncul dalam setiap pementasan wayang, tidak peduli apapun judul yang sedang dikisahkan.

Dalam pewayangan, Semar bertindak sebagai pengasuh golongan kesatria, sedangkan Togog sebagai pengasuh kaum raksasa. Dapat dipastikan anak asuh Semar selalu dapat mengalahkan anak asuh Togog. Hal ini sesungguhnya merupakan simbol belaka. Semar merupakan gambaran perpaduan rakyat kecil sekaligus dewa kahyangan. Jadi, apabila para pemerintah - yang disimbolkan sebagai kaum kesatria asuhan Semar - mendengarkan suara rakyat kecil yang bagaikan suara Tuhan, maka negara yang dipimpinnya pasti menjadi nagara yang unggul dan sentosa.

Minggu, 10 April 2011

Basa Jawa iku luwes

Basa Jawa iku luwes


Basa iku sipate luwes, ngetutake obah osike masarakat sing nggunakake.


Kabeh basa ing donya bakale ngalami owah gingsir, ana upaya nglestarekake lan basa ngendi wae sewayah-wayah bakal ngalami owah-owahan.

Manawa digatekake basa jamane generasi saiki duweni sawetara bab kang beda lawan basa jaman generasi sadurunge. Beda bedane basa iku mbuktekake wus ana owah-owahan basa jroning masarakat. Nanging owah-owahan basa iku ora sakkal utawa dumadi kanthi wektu ringkes. Owah-owahan basa iku dumadi kanthi lumakuning wektu sethithik mbaka sethithik lan biyasane ora pati ketara.

Miturut Widada Hadisaputra saka Balai Bahasa Provinsi Jawa Tengah, nganti saiki basa Jawa isih nduweni kagunan lan kalungguhan kang wigati jroning masarakat Jawa. Bab iku bisa katiti saka carane nggunakake basa Jawa kang ora amung minangka sarana omongan jroning pasrawungan kang ora resmi. Nanging uga kanggo sarana omongan resmi jroning masarakat Jawa, upamane minangka purwakaning basa jroning medhia massa, ing sekolahan tingkat SD lan uga dianggo jroning upacara-upacara adat. Saliyane iku basa Jawa uga bisa kanggo wahana ngleluri kabudayan Jawa, kaya jroning nguri-uri kasenian Jawa.

“Nyawang kasunyatan iku, basa Jawa kanthi nyata digunakake minangka purwakaning basa jroning maneka kegiyatan urip bebrayan Jawa, kayata kegiyatan dagang, sekolah, seni sastra lan uga kegiyatan sing asipat keagamaan, kayata kotbah, donga, kegiyatan pengajian lan sapiturute. Mula jroning basa Jawa uga ngandhut maneka warna lan jinis basa kang trep marang bahan pirembugane. Saliyane kuwi dhaerah sebaran basa Jawa kang banget jembare lan akehe panutur njalari basa Jawa duweni maneka warna lan jinis basa. Akibate jroning basa Jawa ditepungi maneka variasi basa kaya dialek, macem-macem basa, undha usuk lan sapanunggalane,” ujarnya, nalika medhar andharan ing UNS, sawetara wektu kapungkur.

Basa baku

Conto dialek kang ana sajrone basa Jawa yaiku dialek geografi lan dialek sosial. Dialek geografi upamane basa Jawa dialek Banyumas, dialek Jogja, Solo, Tegal lan liya-liyane. Dene macem-macem basa kang kakandhut jroning basa Jawa antarane basa kanggo omongan santai, basa resmi, basa sastra lan liya-liyane. Anane macem-macem basa iku disebabake anane kagunaan basa kang beda-beda dening masarakat Jawa. Upamane ing basa resmi, basa Jawa kang digunakake minangka basa baku jroning sawetara kegiyatan ing masarakat Jawa kang asipat resmi. Contone nalika ing pengajian, upacara ningkahan, musawarah desa lan sapiturute. Basa Jawa uga dadi basa jroning pasrawungan padinan, jagad pamulangan, medhia massa, lan luwih-luwih jroning jagad pagelaran tradhisional, kayata wayang, ludruk, kethoprak lan sajinise.

“Emane pamarentah malah nguwajibake jagad pamulangan ing Indonesia supaya nggunakake basa Indonesia minangka basa baku. Bab iku bisa nuwuhake akibat kang kurang becik marang kalungguhane basa dhaerah. Kawicaksanan pamarentah kang amung ngolehake basa Indonesia kanggo srana ngajar ing kelas, miturut psikologis wus mbentuk pamikirane para siswa manawa basa lan budaya kang kakandhut jroning basa ibu iku ora pati penting. Kepara ngilangi rasa bombonging ati marang basa ibune dhewe,” tandhese. -

Oleh : Damar Sri Prakoso

Edisi : Kamis, 07 April 2011

Rabu, 24 November 2010

BUDAYA JAWA SARINGAN GLOBALISASI

Budaya Jawa,saringan pangaruh globalisasi

Jaman saiki akeh banget wong kang wani nerak agama, nerak wewaler lan ngadohi Pangeran.

Saliyane iku, padha mikir awake dhewe, nutup mripat lan kuping karo karepotane wong liya, kurang tanggap ing sasmita, adigang adigung adiguna. Marang wongtuwane ya ora gelem ngajeni, wong wadon wani karo bojone, guyub rukun ing masarakat sansaya udhar.

Kahanan kang kaya mangkono iku kaya-kaya wus dadi panganan saben dina. Budaya kulonan, ngrembakane ilmu piwulangan lan teknologi sarta ilining pawarta jroning mangsa globalisasi dhewasa iki diakoni apa ora pranyata ngaruh marang tata susila lan budi pekertine masarakat Jawa lan masarakat saumume.

“Apa kang diarani pangaruh kuwi bisa njalari prakara kang asipat becik utawa ala. Buktine, jaman saiki akeh generasi mudha kang ora dunung marang trapsila, unggah-ungguh, budi pekerti jroning budaya Jawa. Mula, diprelokake saringan piwulang luhur budaya Jawa minangka watak lan jatidhiri bangsa lan nagara,” piterange Pangarsa Jurusan Sastra Daerah FSSR UNS Solo, Imam Sutardjo, nalika medhar andharan ing adicara Bimbingan Teknis Guru Budi Pekerti SMP, SMA lan SMK sak-Kabupaten Karanganyar ing Tawangmangu, sawetara wektu kapungkur.

Disebutake Imam, manungsa kuwi minangka titah kang monopluralis, yakuwi titah tumrap pribadine, sosial lan titahipun Pangeran. Telung kagunan iku wajib dileksanakake kanthi bebarengan liwat piranti cipta, rasa lan karsa, supaya dadi manungsa utama, luhur budine, waskitha lan wicaksana. Bab iku trep karo tujuan pembangunan nasional bangsa Indonesia yakuwi mbebangun manungsa sawutuhe.

Jejibahan

“Budaya Jawa sajane dudu budaya kang paling apik tinimbang budaya-budaya ing Nuswantara liyane. Nanging budaya Jawa duweni jejibahan kang paling abot lan paling baku kanggo njurung integrasi nasional dina iki lan ing tembe mburi, jalaran Jawa wus kebacut dadi punjering Indonesia nurut kasunyatan sujarahe,” tandhese.

Budaya Jawa kawit mbiyen wus duweni budaya adiluhung lan bisa dibuktekake anane maneka tetilasan lan karya-karya agung mangsa karaton ing tanah Jawa. Kabeh kuwi kudu didadekake paitan dhasar lan utama supaya bisa ajeg dirembakake, supaya piwulang luhur budaya Jawa dadi salah sijining sokoguru agunging budaya nasional. Dene kuwajiban manungsa urip ing donya iki yakuwi kuwajiban mring Pangeran, pribadine dhewe, lan sosial (kulawarga, sepadhane, pamarentah/bangsa lan nagara). -

Oleh : Damar Sri Prakoso

Edisi : Kamis, 25 November 2010 , Hal.VIII
kasalin saka : semar.multiply.com

Rabu, 22 September 2010

BOTHEKAN

KEROT ORA DUWE UNTU

Pepatah Jawa di atas secara harfiah berarti menggertakkan gigi (namun) tidak mempunyai gigi.

Hal yang sangat muskil terjadi jika seseorang mau menggertakkan gigi, tetapi ternyata ia tidak mempunyai gigi. Nafsu atau kehendak menggertakkan gigi dapat saja demikian kuat tetapi jika gigi sudah ompong hal itu tidak akan terjadi.

Pepatah ini sebenarnya ingin menyatakan tentang nafsu atau keinginan seseorang akan sesuatu, tetapi ia tidak memiliki biaya, daya, atau harta untuk mendapatkannya. Dengan demikian keinginannya tinggallah menjadi keinginan saja.

a. sartono
sumber: semar.blogspot.com

Senin, 06 September 2010

dangan



sepira bungahé ati iki,
bareng nemoni kahanan kang ngédab-édabi,
njola rasané kagawa bungahing ati,

ibu kang némbé nandhang gerah,
lan wus pasrah sumarah,
marang Gusti kang maha mirah,

pasrah menawi kersa Dalem Gusti,
nimbali gya marak sowan di,
nalikané Sakramen minyak suci yasan Dalem Gusti,

katamakaken dhateng badan lan jiwa,
dumadakan ibu nuli saras raganya,
kados wingi sakdèrèngnya,

kawula ngaturaken panuwun,
awit kamirahan Dalem ingkang linangkung,
dhuh Gusti ingkang Maha Agung,

ibu Maria ibu Dalem,
pranyata Gusti taksih ngersakaken,
ibu saras amrih sageda ngabdi,
kanthi hamomong putra wayah,

nadyan badan mboten kuwawi nganggi,
nanging kersa Dalem kedah kalampahan,
tumrap ibu abdining Allah.


Tanubayan,3 September 2010

Minggu, 29 Agustus 2010

sumangga ....Gusti


pasrah

sore iku nalikané,
aku tilik ibu kang wus nandhang krana yuswa,
mak tratap aku nyawang kahanané ibu,
sing sangsaya surut,
praupan sing mauné tansah sumunar,
dumadakan malih kucem,
kaya-kaya urip wis nora gumreget,
èsem lan gumuyu kaya-kaya wus ilang sirna,
dumadakan aku gumrégah,
éling marang yasan nDalem Sakramèn,
yo....Sakramèn Lengo Suci,
kang bisa mbirat bebendu lan sanggan,
uga dosa lan kalepatan mring Gusti lan pepadha,
saéngga ing sakwanci-wanci tinimbalan marak,
amrih ènthèng nggènnya sowan ing ngarsanta,
Gusti Hyang Maha Agung,
déné Gusti taksih karenan,
mugi énggal dangan punapa ingkang dèn sandhang,
sedaya kula pasrahaken,
wonten ing Ngarso Dalem Gusti,
ibu Maria ingkang dados pangungsen kula,
nyuwun pangestu Dalem,
sumangga ....sumangga dhuh Gusti.


tanubayan, 29 Agustus 2010